Augustus is de oogstmaand en dat wordt nog op veel plaatsen in Vlaanderen gevierd. De ingrediënten voor deze oogstfeesten zijn meestal een viering, een optocht, een (paarden)wijding, een feesttent en veel enthousiaste medewerkers en feestvierders.
Waar ligt eigenlijk de oorsprong van deze stoeten, wijdingen, vieringen,…?
Oogstfeesten dienen als een eerbetoon aan het zware boerenleven en de landbouwtradities van vroeger. De handenarbeid is momenteel grotendeels vervangen door machines en de kleinschaligheid van toen is er nu ook niet meer. Toch blijft de landbouw een sector die ons nauw aan het hart blijft liggen, waar eerbied en respect voor mens en natuur een belangrijk rol in spelen.
Er zijn redenen waarom deze optochten nog steeds georganiseerd worden. Vooreerst het historisch erfgoed levendig houden.
Ze tonen realistische taferelen van het oude boerenleven met authentieke ambachten, klederdracht, boerenpaarden en oldtimer tractoren. Moderne machines of hedendaagse zomerkledij zijn bij deze stoeten niet toegelaten.
Een andere reden is de dankbaarheid die uitgedrukt wordt in een viering en/of zegening. Historisch gezien was de oogst de belangrijkste periode van het jaar. Een succesvolle oogst betekende immers dat de gemeenschap de winter kon overleven.
Ook is er de sociale verbinding. Het brengt jong en oud samen. Vrijwilligers werken maandenlang samen aan wagens en kostuums, wat zorgt voor een sterke lokale en sociale verbondenheid.
Niet te vergeten feit is het toerisme en de folklore. Het zijn grote publiekstrekkers die veel bezoekers naar de streek doen afzakken en vaak worden de stoeten afgesloten met gezellige dorpsfeesten en kermissen.
Zoals hoger vermeld zijn de oogststoeten veelal verbonden met paardenwijdingen. Die paardenwijdingen zijn ontstaan uit een samensmelting van voorchristelijke vruchtbaarheidsrituelen en de latere katholieke kerstening. Het hoofddoel van deze traditie was het smeken om goddelijke bescherming voor het paard, dat tot ver in de twintigste eeuw de kostbaarste en de meest cruciale motor van het agrarische boerenbedrijf was.
Vóór de komst van het christendom speelde het paard een heilige rol in Keltische en Germaanse tradities. Rond midzomer lieten boeren hun paarden in galop over de akkers rennen om de grondvruchtbaarheid te stimuleren en boze geesten te verdrijven.
De katholieke kerk slaagde er in de vroege middeleeuwen niet in om deze diepgewortelde tradities uit te bannen. In plaats daarvan vormde ze het om tot een christelijk gebruik: de omgang met paarden werd gekoppeld aan de verering van specifieke patroonheiligen. De bekendste is wellicht de beschermheilige voor paarden en hoefsmeden, Sint-Elooi. Ook Sint-Paulus of Sint-Gerolf worden hiervoor aanbeden.
Het doel van deze heiligenaanbidding en van de zegening was de bescherming vragen zodat ziektes het paard zouden sparen. Een ziek of kreupel paard betekende een economische ramp voor een boerengezin want de oogst kon daardoor mislukken. Door het paard te zegenen aan het einde van de oogstperiode bedankte de boer voor de geleverde arbeid en smeekte hij om kracht voor de toekomstige seizoenen.
Tijdens veel historische paardenprocessies, zoals de Paardenprocessie van Hakendover rennen de paarden na de zegening in een wilde galop over de akkers. Dit is een direct overblijfsel van het ritueel om de akkers te zegenen voor een vruchtbaar volgend jaar.
Tegenwoordig heeft de paardenwijding haar strikte agrarische noodzaak verloren door de mechanisatie, maar ze blijft als immaterieel erfgoed populair onder ruiters en menners tegen ongevallen tijdens het beoefenen van hun hobby.
Het voorbije weekend konden we terug genieten van het Oogstfeest in Massemen en dit voor de 66 keer. De start van dit gebeuren begon met de Oogstfeestmis in de St.-Martinuskerk waarin het thema ‘Van de akker tot de bakker’ als een rode draad door de viering liep. Aansluitend was er de paarden- en huisdierenwijding op het dorpsplein.
Het hoogtepunt was uiteraard de stoet zelf die ons terug een realiteitsgetrouwe opvoering van de boerenstiel en het landelijk leven uit de vorige eeuw toonde. En dit in meer dan 70 landelijke taferelen. De aanwezige fanfares en harmonieën, volksdansgroepen en ludiek straattheater zorgden voor een kleurrijke terugblik naar de tijd van toen. De wagens werden getrokken door stoere brabanderpaarden en oldtimer tractoren. Na de stoet kon men de innerlijke mens gaan versterken in de feesttent.
Het mooie aan deze stoet is de samenwerking in de Massemse wijk Kortenbos. Klein en groot, en ieder die zich geroepen voelt, denkt, werkt, zingt, helpt en doet mee. Daar is verbinding. Dat kan enkel wanneer men elkaar respecteert en verdraagzaam met elkaar omgaat. Die verbinding die dan in Massemen voelbaar is, dat is écht gemeenschap vormen. Zo simpel kan het zijn: respect, verdraagzaamheid en elkaar graag zien. Bedankt ‘Kortenbos’en tot volgend jaar!
NV
